Türkiye'de Bütçeleme

Ülkemizde bütçe anlayışının tam anlamıyla yerleşmeye başlaması 19 uncu yüzyılın ikinci yarısına rastlamaktadır. Tanzimat ’a kadar b...


Ülkemizde bütçe anlayışının tam anlamıyla yerleşmeye başlaması 19 uncu yüzyılın ikinci yarısına rastlamaktadır.

Tanzimat’a kadar bütçeler,önceleri şeriat kanunlarına göre ve sonraları hükümdar kararnamelerine dayanarak yapılmıştır. Bütçeleme anlayışının benimsenmesiyle birlikte muvazene defteri nizamnamesi ve bütçe nizamnamesi gibi kanunlar çıkarılmıştır.

Bütçe hakkı ilk defa 1876 Anayasası ile kabul edilmiştir. Ayrıca bu anayasayla klasik bütçe anlayışı benimsenerek bütçeler idari sınıflandırma esasına göre yapılmış, devletin bütçesi tanımlanarak gelir ve giderlerin bölümler itibariyle onanması ve bütçenin yıllık olması ilkeleri ile Sayıştay denetimi ve Kesin Hesap Kanunu esasları kabul edilmiştir.

Türkiye Cumhuriyetinin ilk bütçesi ise 1924 yılı bütçesidir. Ülkemizde çağdaş bütçe hakkı, mali sistemimizin yakın zamana kadar temelini teşkil eden 1050 sayılı Muhasebe-i Umumiye Kanunun 1927 yılında kabul edilmesiyle gerçekleşmiştir. Bu kanunla devletin her türlü mal varlığı, gelir ve giderlerinin idaresi ve muhasebesi düzenlenmiştir. Bu dönemde klasik bütçeleme sisteminin uygulanmasına devam edilmiş, ancak harcamaların sınıflandırılmasında bir yenilik yapılmıştır. 1950 yılına kadar bütçe harcamaları yalnız organik temele göre basit bir sıralamaya tabi tutulurken, bu tarihten itibaren cari harcamalar- yatırım harcamaları şeklinde ikili bir tasnif uygulanmaya başlanmış olup ilk kez ekonomik sınıflandırma yapılmıştır.

1961 Anayasası ile bütçelemeye ilişkin yeni düzenlemeler getirilmiştir. Bu anayasayla, yasaların Anayasa’ya uygunluklarının Anayasa Mahkemesi tarafından yargısal denetime tabi tutulması ile diğer kanunların yanı sıra vergi, gider ve bütçe kanunlarına da yargı denetimi yolu açılmıştır. 1961 Anayasası ile bütçenin iktidar grubu üyelerinin çoğunlukta olduğu daha uzman kişilerden oluşan komisyonda şekillenmesi, genel kurulda da genel olarak buna uyulması istenmiştir.

Bütçe harcamalarının tasnifinde benimsenen ikili sınıflandırma, 1964 yılından itibaren cari-yatırım ve transfer harcamaları olarak üçlü bir sınıflandırmaya tabi tutulmuştur.

1964–1973 yılları arasında ise kurum ve kuruluşların tüm faaliyetleri belirlenerek kendi bütçelerinde harcama kalemlerini temsil eden bölüm başlıkları altında gösterilmiştir.

1973 yılında Türk bütçe sisteminde “program bütçe sistemi”ne geçilmiştir. Yeni sistem ile idari yapıda fonksiyonel bir değişiklik yapılmadan, bütçe kod yapısı fonksiyonel sınıflandırma yapısına uygun olarak değiştirilmiştir.

Program bütçe sistemi ile sınıflandırma; program, alt program, ödenek türü, faaliyet-proje ve harcama kalemi şeklinde yapılmıştır. Ancak, bu sistem yeterli altyapının olmaması ve düzenli olarak gözden geçirilip geliştirilememesi nedenleriyle tam olarak uygulanamamış ve birçok ülkede olduğu gibi ülkemizde de program bütçeden beklenen sonuçlar elde edilememiştir.

1980 sonrası dönemde ekonomide görülen liberalleşme akımı bütçe sistemine de yansımıştır. Bu dönemde normal kamu gelirlerinin kamu giderlerini karşılayamaması, uluslararası ekonomik ve mali ilişkilerin artması nedenleriyle 1995 yılında “Kamu Mali Yönetimi Projesi” kapsamında ulusal ve uluslararası karşılaştırmalara imkan verecek, ölçme ve analiz yapmaya elverişli bir bütçe kod yapısının oluşturulması konusunda çalışmalara başlanmıştır. Bu kapsamda IMF uzmanlarının da yardımlarıyla GFS (Devlet Mali İstatistikleri) ve AB’de uygulanan ESA’95 (Avrupa Muhasebe Sistemi) kod yapısına uyumlu bir bütçe kod yapısı olan analitik bütçe sınıflandırması ilk defa 2004 yılında konsolide bütçe kapsamındaki idarelerin bütçelerinde uygulamaya konulmuştur. Mahalli idareler, sosyal güvenlik kurumları, düzenleyici ve denetleyici kurumlar ile özel bütçeli idareler ise 2006 yılından itibaren bu sınıflandırma sistemine göre bütçelerini hazırlamaya başlamıştır.

Bütçe ile kalkınma planları arasında bağ kurulamaması, bütçe uygulamalarının tek mali yılla sınırlı olması ve AB’ye uyum süreci, mevcut mali yönetim anlayışımızda değişiklik yapılmasını gerektirmiştir. Bu kapsamda hazırlanan 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu 10.12.2003 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından kabul edilmiştir.

Bu kanunla ülkemizde kamu kaynaklarının daha etkin, etkili ve ekonomik kullanımı, plan-program ve bütçe ilişkisinin kurulması, mali saydamlık ve hesap verebilirliğin sağlanması gibi ilkeler ile çok yıllı bütçeleme anlayışı benimsenmiş olup, çıktı-sonuç odaklı kaynak tahsisinin gerçekleştirilmesi amacıyla performans esaslı bütçelemeye geçiş çalışmaları başlatılmıştır.
Kaynakça
ARCAGÖK, M. Sait; ERÜZ, Ertan, “Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Sitemi”, Maliye Hesap Uzmanları Derneği, Eylül 2006
KARACAL, Müge; UYDURANOĞLU ÖKTEM, Ayşe, “Bütçe Kılavuzu”, Ocak 2007
KIZILTAŞ, Emine, “Türkiye’de Bütçenin Tarihsel Gelişimi ve Ekonomik Yapı İle İlişkisi”, Bütçe Dünyası, 2005, sayı 23

YORUMLAR

Ad

ÇIKMIŞ KPSS SORULARI ÇIKMIŞ KURUM SINAV SORULARI EKONOMİ HABERLERİ GÜNCEL HUKUK İKTİSAT MALİYE MÜLAKAT SORULARI SINAV SONUÇLARI
false
ltr
item
Mahrecler.com: Türkiye'de Bütçeleme
Türkiye'de Bütçeleme
https://4.bp.blogspot.com/-o4p9s07y33o/V611ennWVgI/AAAAAAAALn4/OXpiiWJIEpsPCmD4-CmrfTJ9Jej42WCeQCLcB/s320/b%25C3%25BCt%25C3%25A7e-a%25C3%25A7igi.jpg
https://4.bp.blogspot.com/-o4p9s07y33o/V611ennWVgI/AAAAAAAALn4/OXpiiWJIEpsPCmD4-CmrfTJ9Jej42WCeQCLcB/s72-c/b%25C3%25BCt%25C3%25A7e-a%25C3%25A7igi.jpg
Mahrecler.com
https://www.mahrecler.com/2016/08/turkiyede-butceleme.html
https://www.mahrecler.com/
https://www.mahrecler.com/
https://www.mahrecler.com/2016/08/turkiyede-butceleme.html
true
9172237069636344509
UTF-8
Yazı Bulunamadı HEPSİNİ GÖSTER Daha Fazlası Cevapla Cevabı İptal Et Sil Yazar: Home SAYFALAR YAZILAR Hepsini Göster BENZER YAZILAR ETİKET ARŞİV Ara Tüm Gönderiler Aradığınız kriterlere uygun sonuç bulunamadı.. Ana Sayfaya Git Pazar Pazartesi Salı Çarşamba Perşembe Cuma Cumartesi Pzr Pzt Sal Çar Per Cum Cmt Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Ock Şbt Mar Nis May Haz Tem Ağu Eyl Ekm Kas Arl az önce 1 dakika önce $$1$$ dakika önce 1 saat önce $$1$$ saat önce Dün $$1$$ gün önce $$1$$ hafta önce 5 haftayı aşkın süre önce Followers Follow THIS CONTENT IS PREMIUM Please share to unlock Copy All Code Select All Code All codes were copied to your clipboard Can not copy the codes / texts, please press [CTRL]+[C] (or CMD+C with Mac) to copy